Առողջության համապարփակ ապահովագրություն․ անհրաժեշտ բարեփոխում, թե նոր

«Առողջության համապարփակ ապահովագրություն․ անհրաժեշտ բարեփոխում, թե նոր հարկային բեռ»
2026 թվականից Հայաստանում նախատեսվում է ներդնել առողջության համապարփակ ապահովագրություն, որը վերաբերվելու է ոչ միայն 65+ անձանց, այլև վարձու աշխատողներին, նոտարներին, ԱՁ-երին, ինչպես նաև վարձակալական վճար, տոկոս, շահաբաժին, ռոյալթի և այլ եկամուտներ ստացողներին։
Այս համակարգը կառավարության կողմից ներկայացվում է որպես բարեփոխում, բայց մի քանի կարևոր հանգամանք թույլ չեն տալիս այն ընդունել առանց լուրջ հարցադրումների։

1. Օրենսդրական ռիսկ․ արդյո՞ք թույլատրելի է այդքան արագ պարտադիր վճար սահմանել
Հարկային օրենսգիրքը հստակ ձևակերպում ունի․
նոր տեսակի հարկի կամ վճարի սահմանումը կարող է ուժի մեջ մտնել ոչ շուտ, քան հրապարակումից հետո յոթերորդ ամսվա սկզբից։
(ՀՕ 2-րդ հոդված, մաս 5)
Այսինքն՝ եթե օրենքը հրապարակվի 2025-ի հուլիսին, այն չի կարող ուժի մեջ մտնել 2026-ի հունվարին։
Սակայն ներկայում հայտարարվում է հենց այդպիսի ուժի մեջ մտնելու ժամկետ։
Ճիշտ է՝ նոր պարտադիր վճարը պաշտոնապես «հարկ» չի անվանվում, բայց դրա բովանդակությունը ամբողջությամբ հարկային է․ հավաքագրումը, հաշվարկումը, վարչարարական պատասխանատվությունը և այլն։
Արդյունքում ստացվում է իրավիճակ, երբ անվանումը փոխվել է, բայց էությունը մնացել է նույնը, իսկ օրենսդրական պահանջը փաստացի շրջանցվում է։

Եթե պետությունը պարբերաբար շրջանցում է իր իսկ սահմանած նորմը,
ապա ինչո՞ւ այդ նորմը գոյատևի որպես ձևական դրույթ։
Օրենքը կամ գործում է բոլորի համար, կամ չի գործում ոչ մեկի համար։
Երբ այն խախտում է հենց օրենք ընդունողը, խնդիրը դառնում է համակարգային։

2. Վստահության խնդիր և ստվերի ռիսկ
Համակարգի փուլային ներդրման տրամաբանությունը նույնպես հարցեր է առաջացնում։
Օրինակ՝ 200,000 դրամից բարձր աշխատավարձ ստացողների շուտ ընդգրկումը կարող է հանգեցնել աշխատավարձերի նվազ հայտարարագրման։
Ոչ թե հարկերից խուսափելու ցանկությամբ, այլ համակարգի նկատմամբ վստահության բացակայությամբ։

3. Պատրաստ է արդյոք առողջապահական համակարգը
Հարց է նաև՝ արդյո՞ք մեր բժշկական համակարգը կարող է սպասարկել պացիենտների ավելի մեծ հոսք՝
պահպանելով ծառայության որակը։
Եթե այս խնդիրը նախապես չլուծվի, ապա ապահովագրությունը չի իրականացնի իր սոցիալական նպատակն ու կդառնա պարզապես նոր վճար առանց ծառայության համարժեք դիմաց։

Ինչ է անհրաժեշտ, որպեսզի այս նախաձեռնությունը դառնա ներդրում, ոչ թե հարկային բեռ
Իմ համոզմամբ՝ ապահովագրության համակարգը կարող է հաջող լինել միայն մի դեպքում՝
երբ այն կառուցված է վստահության վրա, ոչ թե հարկային ճնշման։
Դրա համար անհրաժեշտ է․

Հստակ և թափանցիկ բացատրել հավաքագրված գումարների օգտագործումը,

Սահմանել պետական համաֆինանսավորում՝ հատկապես ցածր եկամուտ ունեցողների համար,

Ներգրավել մասնավոր սեկտորը՝ ծառայությունների որակն ու մրցակցայնությունը բարձր պահելու համար,

Եվ ամենակարևորը՝ ապահովել, որ նոր վճարը չդառնա պարտադրված վճարում առանց իրական ծառայության դիմաց։

Միայն այս դեպքում առողջության համապարփակ ապահովագրությունը կարող է դառնալ արդար, վստահելի և երկարաժամկետ ներդրում մեր քաղաքացիների առողջ ապագայի համար, այլ ոչ թե հերթական բեռ՝ բիզնեսի և աշխատողների ուսերին։
ՍԵՅՖ ԻՆՎԵՍԹ ՍՊԸ
Հետևեք մեզ սոցցանցերում՝